Ocena stanu krajowej gospodarki nie pozostawia złudzeń. Kryzys finansowy jest dostrzegalny również w Polsce, a poszczególne jego symptomy zdają się być coraz silniej odczuwalne. Okres ten jest niezwykle istotny, gdyż uwidacznia te obszary funkcjonowania sektora publicznego, które poprzez konsumentaryzm wzmacniają dolegliwość zjawisk kryzysowych. Wspomniany kryzys jest więc wprost idealnym okresem dla zrewidowania stanu finansów państwa i wydajności sektora publicznego. Szczególnie obecnie istotnego znaczenia nabiera kwestia oceny efektywności gospodarowania środkami publicznymi, a przede wszystkim struktury i kierunków realizowanych wydatków.

Wyniki przeprowadzonych badań empirycznych** wskazały, że większość wskaźników charakteryzujących sektor publiczny sytuuje Polskę w pobliżu średniej unijnej. Nie jest to jednak optymistyczny wniosek, bowiem jeden z najbiedniejszych krajów UE nie może sobie pozwolić na taką skalę wydatków publicznych, jak kraje bogate. Szczególnie kiedy odbywa się to kosztem inwestycji prorozwojowych. Zarówno dochody publiczne, jak i wydatki publiczne, porównywane w relacji do PKB są w Polsce od kilku do 10% większe niż w innych krajach nowej UE oraz w USA, czy też w Japonii, a ponadto wykazują one tendencję wzrostową. W UE-12 za Polską są tylko Węgry. Nic więc dziwnego, że przeżywają olbrzymie problemy gospodarcze.

Dla przyszłości kraju bardzo ważne są inwestycje w edukację (por. Tabela 1). Polska przeznacza na ten cel 5,7% rocznego PKB, czyli więcej niż średnio w UE – 27 (5,29 %). Ponadto, wydatki na edukację w kraju przyrastają szybciej aniżeli w innych państwach członkowskich UE. Korzystny wydźwięk tych wielkości nie znajduje przełożenia w poziomie kształcenia. Zatem wspomniany niski poziom kształcenia w kraju należy tłumaczyć nieefektywnym systemem finansowania. Trudno zrozumieć, dlaczego przez 20 lat nie podjęto próby stworzenia zasad rzetelnej konkurencji, a bez niej problem jakości i efektywności kształcenia pozostanie w dalszym ciągu nierozwiązany.

Tabela 1. Wydatki na edukację w przekroju państw UE-27 w roku 2007

	% PKB	% ogółu wydatków	Per capita
Polska	5,70%	13,55%	463,33€
Minimum	3% (Grecja)	3,80% (Grecja)	145,16€ (Bułgaria)
Średnia	5,29%	12,34%	1 270,31€
Maksimum	7,40% (Cypr i Dania)	17,50% (Estonia)	3 475,95€ (Luksemburg)

Źródło: Government Finance Statistics, Summary tables, Data 1997–2007, Eurostat 2008. 

Kolejną płaszczyzną wymagającą radykalnych zmian to sfera socjalna. Wprawdzie spadają wydatki publiczne na ochronę socjalną, ale i tak stanowią one aż 15,7% PKB i są tym samym większe niż średnio w UE–27 (15,39% PKB). Koszty ochrony socjalnej konsumują 37,3% całości wydatków publicznych i są wyraźnie wyższe niż w UE–27 (35,27%) i UE–12 (30,57%).

*Artykuł stanowi publicystyczne ujęcie treści raportu dotyczącego efektywności sektora publicznego w Polsce. Raport powstał przy współpracy dra T. Skicy, mgr E. Tarnawskiej i R. Patera, a jego pełna treść zostanie opublikowana na łamach Finansowego Kwartalnika Internetowego (FKI) e-Finanse we wrześniu 2009 r., (przyp. aut.).
**Analiza empiryczna przeprowadzona została dla lat 2000-2007 (włącznie), w oparciu o publikacje i dane statystycznych Eurostatu, OECD oraz GUS, odnoszące się do wyników podawanych dla skonsolidowanego sektora general government (przyp. aut.).